वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून समजून घ्या कोरोना विषाणूची साथ

2
2349
प्रातिनिधिक छायाचित्र.

एका विषाणूने नव्हे तर आपल्याच अपुऱ्या व जेमतेम आरोग्यव्यवस्थेने आपणास लॉकडाऊन केलेले आहे. आरोग्यव्यवस्थेसह आपल्या अर्थव्यवस्थेचे, राजकीयव्यवस्थेचे व इतर मुलभूत समाजव्यवस्थांचे नासलेपण कोरोनाने केवळ उघड केलेले आहे. या टोकाच्या अव्यवस्था एका मोठ्या व व्यापक अशा सामाजिक दुष्टचक्राची उपज आहेत. अतिशय वेगाने विज्ञानाचा वेध घेत उज्वल भविष्याकडे झेप घेण्यास सक्षम असलेल्या मानवाच्या पायात त्याच्या भांडवलकेंद्री, भ्रष्ट व मागास अशा राजकीय-सामाजिक-धार्मिक संस्थांनी बेड्या टाकलेल्या आहेत. या बेड्या शीघ्र तोडाव्या लागतील.

  • डॉ. सचिन सरोदे, एमडी (मेडिसीन), नांदेड

पृथ्वीवरील हजारो प्रकारचे विषाणू व जिवाणू हे वनस्पतीसृष्टी, प्राणीसृष्टीस तसेच मानवजातीस नेहमीच संक्रमfत करत आलेले आहेत. अस्तित्वाचा हा संघर्ष जसा कोट्यवधी वर्षांपासून अविरतपणे चालू आहे, तसा तो भविष्यातही चालू राहणार आहे. सजीवांप्रमाणे विषाणू (व्हायरसेस) हे पेशीरूपात नव्हे तर डीएनए किंवा आरएनएच्या रूपात अस्तित्वात असतात. सजीव व निर्जिवांच्या सिमारेषेवर मोडणारे ते केवळ एक ‘जैविक रेणू’ आहेत. जिवाणूंच्या (बॅक्टेरियांच्या) तुलनेत ते आकाराने खूप छोटे परंतु संख्येने अनेकपटीने अधिक आहेत. काही प्रकारचे विषाणू हे जिवांणूंनाही संक्रमित करतात. त्यांची संख्या नियंत्रणात ठेवतात व जीवसृष्टीतील संतुलन राखण्यास मदत करतात.

सुक्ष्मजीवांच्या तुलनेत विषाणू तसे बरेच क्षीण असतात व त्यांचे संक्रमण मानवास सहसा धोका पोहचवत नाही असे ढोबळमानाने म्हणता येते. सर्दी, फ्लू, गोवर, कांजण्या व असे अनेक साधारण आजार विषाणूजन्य आहेत. एखाद्या विषाणूचे मानवास बाधित करू शकणे हे त्याच्या ताकदीवर अवलंबून असते. ज्यास आपण त्याची ‘संसर्ग-क्षमता’ (व्हायरूलंस फॅक्टर) असे म्हणतो. संसर्ग झाल्यानंतर विषाणू मानवाच्या पेशींमध्ये प्रवेश करतो. ज्याप्रमाणे आपण झेरॉक्स शॉपमधील यंत्रणा वापरून कागदपत्रांच्या प्रती तयार करत असतो तसे पेशींची यंत्रणा वापरून तो स्वतःच्या अनेक प्रती बनवतो व नंतर इतर पेशींमध्ये प्रवेश करतो. हे सर्व घडत असतांना आपले शरीर या विषाणूच्या विरोधात अॅंटिबॉडीज बनवते. ज्या विषाणूंना चिकटून त्यांचा ताबा घेतात व त्यांना नष्ट करतात. मानवाची प्रतिकारयंत्रणा या विशिष्ट अॅंटिबॉडीजच्या प्रती राखून ठेवते. भविष्यात त्या विषाणूशी पुन्हा संबंध आल्यास शरीर तत्परतेने या अॅंटिबॉडीज बनवून संक्रमणास अटकाव करते. अशा प्रकारे बहुतांश विषाणूजन्य आजारांचे एकवेळचे संक्रमण आपणास आयुष्यभराची प्रतिकार-क्षमता प्रदान करून जाते.

आज बऱ्याच संसर्गजन्य आजारांकरिता आपल्याकडे कार्यक्षम लसी (व्हॅक्सीन्स) उपलब्ध आहेत. एखाद्या आजाराची लस म्हणजे त्या विषाणूचाच एक विलग केलेला अंश असतो जो आपण निरोगी व्यक्तीस टोचतो. आपले शरीर मग त्या विषाणूच्या लसरूपी अंशाच्या विरोधात अॅंटिबॉडीजच्या प्रती तयार करून ठेवते व पुढे प्रत्यक्ष संसर्ग होण्यापासून आपला बचाव करते.

विषाणूजन्य आजारातील मूळ औषध म्हणजेच विशिष्ट अॅंटिबॉडीज’ हे आपले शरीर स्वतःच बनवत असते. हा मुद्दा लक्षात घेणे आवश्यक आहे. रूग्णास मग गरजेनुसार ताप, अंगदुखी, उलटी यांसारख्या लक्षणांशी संबंधित तेवढे औषधोपचार घ्यावे लागतात. वृद्धापकाळात ज्याप्रमाणे ऐकण्या-बघण्याच्या व इतर शारीरिक क्षमता कमी होतात त्याप्रमाणे रोगप्रतिकारशक्तीही कमी होत जाते. परिणामस्वरूप वृद्धांची संसर्गजन्य आजारांमुळे दगावण्याची शक्यता बळावते.

विशिष्ट विषाणू हे प्राणी किंवा वनस्पतींच्या विशिष्ट प्रजातींनाच संक्रमित करत असतात. परंतु उत्क्रांती प्रक्रियेत काही विषाणू हे एकापेक्षा अधिक प्राण्यांस बाधित करण्याची क्षमता प्राप्त करतात. मानव आणि त्याच्या संपर्कात येणाऱ्या प्राणी जगतात देखील विषाणूंची देवाण-घेवाण चालू असते. दरम्यान जर प्राण्यांकडून मानवात संक्रमित झालेल्या एखाद्या विषाणूची ‘संसर्ग-क्षमता’ पुरेशी निघाली तर मग तो वेगाने स्वतःची संख्यावाढ करतो आणि सोबतच विशिष्ट प्रकारची ‘संक्रमण पद्धती’ वापरून एका व्यक्तीकडून दुसऱ्या व्यक्तीकडे पसरत जातो.

उदाहरणादाखलः काविळीचा विषाणू दूषित पाण्यामार्फत, डेंग्यूचा विषाणू मच्छरांद्वारे तर फ्लूचा विषाणू हा खोकल्यातून उडणाऱ्या तुषारांच्या मार्फत संक्रमित होतो. अशा वेगवेगळ्या संक्रमण पद्धतींपैकी खोकण्या-शिंकण्यातून होणारे संक्रमण हे अधिक कार्यक्षम पद्धतीने आजार पसरवत असते. अशा प्रकारे एखादा नवा विषाणू जेव्हा मानव-जगतात प्रवेश घेऊन कमी वेळात अनेक लोकांना बाधित करत जातो तेव्हा आपण त्या विशिष्ट आजाराची साथआलेली आहे असे म्हणत असतो. अशी साथ जर एखाद्या भूभागापुरतीच सिमीत राहिली तर तिला इपिडेमिकआणि जगभरात पसरली तर तिला पॅंडेमिकअसे म्हणतात. अशा साथींमधे बाधित झालेला एक रूग्ण त्याच्या आजारपणात इतर किती लोकांमध्ये संक्रमण पोहोचवू शकतो या संख्येस त्या साथीची ‘पुनुरूत्पादन क्षमता’ (आर-नॉट) असे म्हणतात. तसेच लागण झालेल्या प्रत्येक शंभर रूग्णांमागे किती रूग्ण दगावले या संख्येस त्या आजाराचा ‘मृत्युदर’ (केस फॅटालिटी रेट) असे म्हणतात. एखाद्या साथीचा आर-नॉट हा तीन बाबींवर निर्भर करतो. पहिली विषाणूची ‘संसर्गक्षमता’ दुसरी आजाराची ‘संक्रमण पद्धती’ व तिसरी बाब म्हणजे ‘समाजाची संचारगती’. दळणवळणाची साधने, औद्योगिकीकरण, शहरीकरण इत्यादी गोष्टीं या मानवाची संचारगती वाढवतात. संचारगती जेवढी अधिक तेवढा साथीचा वेगही जास्त. इतिहासात प्लेग, एनफ्लूएंझा, देवी, कॉलरा व इतर अनेक आजारांनी वेळोवेळी पॅंडेमिक साथी निर्माण करून मोठ्या प्रमाणात लोकसंख्येंचे बळी घेतलेले आहेत.

आधुनिक वैद्यकीय ज्ञान हे मागच्या शतकभरात विकसित झालेले आहे. ज्याचा वापर करून मानवाने संसर्गजन्य आजारांवर आज बरेच नियंत्रण मिळवले आहे. मागील दोन दशकांत काही साथी येऊन गेल्या जसे की, SARS-CoV-1 या कोरोना विषाणूमुळे पसरलेली ‘सार्स’, H1N1 या एनफ्लूएंन्झा विषाणूमुळे पसरलेली ‘स्वाईन फ्ल्यू’ व MERS-CoV या कोरोना विषाणूमुळे पसरलेली ‘मर्स’. या तीन साथींचा सारांश पुढील प्रमाणेः

सार्स इपिडेमिकः २०२०- बाधित रूग्ण- ८०००, मृत्युदर १० टक्के. आरनॉट- ०१
स्वाईन फ्ल्यू पॅंडेमिकः २००९- बाधित रूग्ण ७० कोटी, मृत्युदर ०.०२ टक्के, आरनॉट-०२
मर्स इपिडेमिकः २०१२- बाधित रूग्ण २५००, मृत्युदरः ३० टक्के, आरनॉट ०.५
साथीच्या आजारांशी संबंधित एक महत्त्वाचा नियम लक्षात यावा या हेतूने ही आकडेवारी देण्यात आलेली आहे. साथीची पसरण्याची क्षमता व तिचा मृत्युदर यात विषम प्रमाण असते. थोडक्यात काय तर मृत्युदर कमी असल्याशिवाय साथ वेगाने पसरू शकत नाही. या नियमामागील तर्क हा सहज लक्षात येण्यासारखा आहे. रूग्ण जर जास्त संख्येने गंभीर आजारी पडून अंथरूणास खिळले किंवा मृत्युमुखी पडायला लागले तर मोकळे फिरून विषाणू पसरवू शकणाऱ्या रूग्णांची संख्या त्या प्रमाणात कमी होते आणि साथीचा पसरण्याचा वेगही कमी होतो.

कोरोना विषाणूचा संसर्गः मागील काही महिन्यांपासून जगभरातील २०० पेक्षा अधिक देशांत एका नवीन प्रकारच्या कोरोना विषाणूची साथ किंवा पॅंडेमिक सुरू आहे. या नवीन कोरोना विषाणूस ‘SARS-CoV-2’ आणि त्यामुळे होणाऱ्या आजाराला ‘COVID-19’ असे नाव देण्यात आलेले आहे. COVID-19 मुळे आज जगभरातील लाखो लोक बाधित झालेले आहेत तर हजारोंच्या संख्येने लोक दगावत आहेत. हा आजार रूग्णाच्या खोकण्या-शिंकण्यातून जे तुषार बाहेर पडतात त्यामार्फत पसरतो. आजवरच्या झालेल्या अभ्यासांनुसार या साथीचा आर-नॉट हा जवळपास तीन तर मृत्युदर हा जवळपास दोन आहे. सध्या अनेक देशांकडे मोठ्या प्रमाणात टेस्टिंग करण्याच्या क्षमता नाहीत. त्यामुळे सहसा अतिसौम्य किंवा नगण्य लक्षणे असलेले रूग्ण जे संख्येनेही बरेच जास्त असतात ते या तपासणींतून वगळले जातात व मृत्युदर वाढून असल्यासारखा भासतो. साथ ओसरल्यानंतर इपिडेमिआलॉजिस्ट म्हणजेच साथरोगतज्ञ हे ज्या सिरॉलाजिकल टेस्ट्स (शरीराने राखून ठेवलेल्या अॅंटिबॉडीजच्या प्रतींची तपासणी) करतील त्यातून मग खरी रूग्णसंख्या आणि खरा मृत्युदर कळेल. या साथीचा खरा मृत्युदर हा ०.५ च्या देखील खालीच असणार परंतु सध्यातरी हाती आलेल्या आकडेवारीनुसारच विश्लेषण करून उपाययोजना आखाव्या लागतात.

‘कोरोना’ हे आरएनए गटातील विषाणूंच्या एका फॅमिलीचे नाव आहे. जसे लोकांची आडनावे असतात त्याप्रमाणे हे नाव आहे असे म्हणता येईल. कोरोना फॅमिलीत ४० पेक्षा अधिक प्रकारचे विषाणू आहेत जे सहसा सस्तन प्राणी व पक्षी यांना संक्रमित करत असतात. कोरोना फॅमिलीतील काही नियमित विषाणूंमुळे आपणास सर्दी हा आजार होतो. SARS-CoV-2 हा कोरोना विषाणू मात्र मानवजातीस नवा आहे. तो वटवाघळांकडून थेटपणे अथवा दुसऱ्या एखाद्या प्राण्याच्या मध्यस्थीने संक्रमित झालेला असण्याची शक्यता सुक्ष्मजीवतज्ज्ञ वर्तवत आहेत. हा नवा कोरोना विषाणू सहसा रूग्णाच्या नाक-घशात न थांबता म्हणजेच त्यास सर्दी वगैरेची बाधा न करता थेट श्वसननलिका व फुफ्फुसांकडे आपला मोर्चा वळवतो.

वर नमूद केल्याप्रमाणे अतिसौम्य किंवा नगण्य लक्षणे असलेले जे रूग्ण टेस्टिंगमधून वगळले जात आहेत त्यांना आपण ‘अ-ज्ञात COVID-19 रूग्ण’ असे संबोधूया. आणि टेस्ट्सद्वारे निश्चि झालेल्या जगभरातील बाकी रूग्णांस आपण ‘ज्ञात COVID-19 रूग्ण’ असे म्हणूया. या साथीवर मागील काही महिन्यांत जे संशोधन झालेले आहे, त्यानुसार या ‘ज्ञात COVID-19 रूग्णांची’ तीन गटात विभागणी करता येते.

सौम्य आजार गट (गट अ): COVID-19 ची बाधा झालेले १०० पैकी ८० रूग्ण या गटात मोडतात. यांना श्वसननलिकेचा संसर्ग होतो ज्यास आपण ‘अॅक्युट ब्राँकायटिस’ किंवा ‘श्वसननलिकादाह’ असे म्हणतो. या रूग्णांना ताप व कोरडा खोकला अशी लक्षणे जाणवतात व लक्षणांवर आधारित बाह्य उपचारांनीच हे रूग्ण बरे होतात. या गटात सर्व वयाचे रूग्ण आढळून येत आहेत. या रूग्णांना ओपीडी रूम व डॉक्टर एवढीच उपचार संसाधने लागतात.

मध्यम आजार गट (गट ब): COVID-19 ची बाधा झालेले १०० पैकी १६ रूग्ण या गटात मोडतात. यांना फुफ्फुसांचा साधारण संसर्ग होतो. ज्यास आपण ‘माइल्ड न्युमोनिया’ किंवा ‘साधारण फुफ्फुसदाह’ असे म्हणतो. या रूग्णांना ताप, खोकला व शिवाय दमही लागतो. यांना जनरल वार्डात भरती करून उपचार करावे लागतात. त्यातून हे सर्व रूग्ण काही दिवसांत पूर्ण बरे होतात. या गटातही सर्व वयाचे रूग्ण आढळत आहेत. अर्थातच या रूग्णांना जास्तीची उपचार संसाधने लागतील जसे की रूग्णालय इमारत, डॉक्टर्स, नर्सिंग स्टाफ, बेड्स इत्यादी‌.

तीव्र आजार गट (गट क): COVID-19 ची बाधा झालेल्या १०० रूग्णांपैकी ०४ रूग्ण हे या गटात मोडतात. यांना फुफ्फुसांचा तीव्र संसर्ग होतो. ज्यास आपण ‘सिव्हीअर न्युमोनिया’ किंवा ‘तीव्र फुफ्फुसदाह’ असे म्हणतो. यात रूग्णांना ताप, खोकला व अत्याधिक दम लागलेला असतो. यांना तात्काळ अतिदक्षता विभागात भरती करावे लागते. बहुतेकांना व्हेंटिलेटरदेखील जोडावा लागू शकतो. या गटातील चार पैकी दोन रूग्ण हे उपचारांनी वाचु शकतात तर बाकी दोन मात्र दगावतात. या गटात सहसा ६० पेक्षा अधिक वयाचे लोक मोडत आहेत. त्यातही ज्यांना ह्रदयविकार, मधुमेह, रक्तदाव किंवा दमा असे आजार आहेत तेच रूग्ण सहसा दगावत आहेत. या गटातील रूग्णांनाही मोठ्या प्रमाणावर उपचार संसाधने लागणार जसे की रूग्णालय इमारत, डॉक्टर्स, नर्सिंग स्टाफ, बेड्स, ऑक्सिजन, व्हेंटिलेटर्स व इतर आयसीयू उपकरणे.

आपण पाहिले की, साथीचा आर-नॉट हा विषाणूची संसर्ग-क्षमता, आजाराची संक्रमण-पद्धती तसेच सामाजाची संचारगती यावर अवलंबून आहे. तेव्हा हे स्पष्टच आहे की, COVID-19 ची साथ नियंत्रणात आणण्याकरिता देखील या तीन घटकांशीच संबंधित उपाययोजना आखाव्या लागतील.

विषाणूच्या संसर्ग-क्षमतेशी संबंधित उपाययोजनाः लसीकरणाद्वारे आपण आपली प्रतिकारशक्ती वाढवत असतो. म्हणजेच अप्रत्यक्षपणे आपल्याला बाधित करण्याची विषाणूची संसर्ग-क्षमता कमी करत असतो. लस बनवण्यासाठी शास्त्रज्ञ त्या विषाणूच्या विविध भागांचा अभ्यास करून त्यातील योग्य तो भाग निवडतात आणि मग त्यापासून लस बनवतात. लसीची उपयोगिता व दुष्परिणाम जाणण्यासाठी आधी प्राण्यांवर व मग मानवी स्वयंसेवकांवर परीक्षण करावे लागते. हे सर्व टप्पे ज्यांना कमीतकमी वर्षभराचा कालावधी लागू शकतो. ते पार पडल्यानंतरच लस वापराकरता उपलब्ध होते.

आजाराच्या संक्रमण-पद्धतीशी संबंधित उपाययोजना: रूग्णाच्या खोकण्या-शिंकण्यातून ५ मायक्रॉनपेक्षा छोटे व मोठे असे दोन प्रकारचे तुषारकण बाहेर पडत असतात. त्यातील मोठे तुषारकण हे आजार पसरवण्यास जास्त प्रमाणात कारणीभूत असतात. मोठे तुषारकण त्यांच्या वजनामुळे एक मीटरपेक्षा अधिक अंतर कापू शकत नाहीत. त्यामुळे सार्वजनिक ठिकाणी सहसा एकमेकांत कमीतकमी तेव्हढे अंतर ठेवणे गरजेचे आहे. आपण सहसा वापरतो ते सर्जिकल मास्क मोठ्या तुषारकणांपासून जवळपास ९० टक्क्यांपर्यंत संरक्षण देत असतात. चांगली उपलब्धता असेल तर लोकांनी सहसा हे मास्क वापरण्यास काही हरकत नाही. कारण त्यांचा वापर हा अपायकारकही नाही. परंतु जर तुटवडा असेल तर मग कमीतकमी संशयित रूग्णांनी, बाधित रूग्णांनी आणि त्यांची काळजी घेणाऱ्यांनी हे मास्क वापरणे आवश्यक ठरते. या रूग्णांवर उपचार करणारे डॉक्टर व इतर स्टाफ यांनी अधिक उच्चदर्जाचे रेस्पिरेटर मास्क (N-95 मास्क) वापरणे आवश्यक असते. जे त्यांना छोट्या व मोठ्या अशा दोन्ही तुषारकणांपासून चांगले संरक्षण देत असतात.

रूग्णाच्या खोकण्या-शिंकण्यातून बाहेर पडणारे तुषार हे जवळच्या वस्तूवंर देखील पडत असतात. अशा वस्तूंना स्पर्श केल्यानंतर एखादा निरोगी व्यक्ती जेव्हा चेहऱ्यास स्पर्श करतो तेंव्हा त्यातूनही त्यास विषाणू संसर्ग होऊ शकतो. हे टाळण्यासाठी कमीतकमी २० सेकंदांकरिता वारंवार साबणाने हात स्वच्छ धुणे आवश्यक ठरते.

समाजाच्या संचारगतीशी संबंधित उपाययोजना:  सहसा एखाद्या आजाराची साथ आलेली असेल तर आजारी रूग्णांचे विलगीकरण करणे, सार्वजनिक ठिकाणी दक्षता बाळगण्यास सांगणे, शाळा व इतर गर्दीची ठिकाणे बंद करणे आदी उपाय केले जातात. COVID-19 साथीचा सरासरी मृत्युदर हा २ टक्क्याच्या आसपास आहे. म्हणजे एकूण १०० रूग्णांपैकी ९८ वाचतील तर २ रुग्ण दगावतील. परंतु वयोगटानुसार मृत्युदर तपासला तर ६० पेक्षा कमी वयोगटातील रूग्णांचा मृत्युदर हा ०.२ टक्के एवढा अल्प आहे. म्हणजे १००० रूग्णांपैकी ९९८ वाचतील तर केवळ २ दगावतील. वृद्धांमधील मृत्युदर १० टक्के आहे. या वयोगटातही १०० रूग्णांपैकी ९० वाचतील तर १० दगावतील.

COVID-19 चा मृत्युदर तुलनेने तसा बराच कमी असूनही साथतज्ञ डॉक्टरांनी बहुतांश देशांत संचारबंदी किंवा टोटल लॉक-डाऊनचा मार्ग सुचवलेला आहे. या मागील तर्क समजून घेणे अतिशय आवश्यक आहे. अन्यथा या साधारणशा आजाराची अवास्तव दहशत जनमानसात तयार होईल. जी प्रत्यक्ष आजारापेक्षाही भयंकर ठरू शकते. केवळ आजाराचे शास्त्रशुद्ध ज्ञान हेच आपणास या अनाठायी भितीतून मुक्त करू शकते. साथीचे नेमके स्वरूप समजले तर लोक निर्भीड तर राहतीलच, शिवाय स्वतःहून लॉकडाऊन इत्यादींमध्ये सहकार्यही करतील.

काही विकसित देशांचे अपवाद वगळता जवळपास सर्वच देशांकडे आज नियमित रूग्णांना पुरतील एवढ्या देखील वैद्यकीय संसाधनांची, मनुष्यबळाची उपलब्धता नाही. COVID-19 साथ जर झपाट्याने पसरली तर मग एकूण रूग्णसंख्या वेगाने वाढणार आणि त्यात ‘अ’ , ‘ब’ , ‘क’ या तिन्ही गटांतील रूग्णही त्या-त्या प्रमाणात वाढणार. परंतु मनुष्यबळ, रूग्णालये, साधनसामग्री देखील याच गतीने वाढवणे अशक्य असते. या परिस्थितीत संसाधनांच्या अभावामुळे ‘ब’ आणि ‘क’ गटातील बरेच रूग्ण जे एरवी सहज वाचले असते ते दगावणार आणि मग मुळातील ०२ % एवढा मृत्युदर आता वाढून १५ % किंवा त्याही पुढे जाणार. मानवजातीस नवा असलेला SARS-CoV-2 हा विषाणू वेगाने पसरण्याची क्षमता बाळगून आहे यात शंका नाही. लसीची अनुपलब्धता, मास्क आदी साधनांचा तुटवडा, उपचार संसाधनेही जेमतेम अशा परीस्थितीत मग समाजाची संचारगती कमी करणे हाच तेवढा आर-नॉट कमी करण्याचा अत्यावश्यक व शेवटचा उपाय ठरतो. भविष्यात नव्या रूग्णांच्या वाढत्या संख्येनुसार संचारबंदी ही काही महिन्यांपर्यंतही वाढवावी लागू शकते. तेव्हा या लंपडावा व्यवस्थित दडून राहणे व डाव लांबवणे हेच आपल्या हिताचे आहे. कोरोनाने जर आपल्याला लवकर शोधले तर अनेकांना आयुष्याचे डाव अर्ध्यावर सोडावे लागतील.

लॉकडाऊन केल्याने अशा साथीचा वेगच तेवढा कमी होत असतो, विषाणू स्वतःहून मानवजगतातून बाहेर पडत नसतो. लॉकडाऊन करून साथीचा वेग सुरूवातीलाच कमी केल्यास जगभरातील जेवढे रूग्ण तो विषाणू एरवी काही महिन्यांतच बाधित करू शकला असता, तेच काम करावयास त्यास आता एक-दोन वर्षांचा कालावधी लागतो. हे नक्की की, या कालावधीत SARS-CoV-2 जगभरातील मोठ्या लोकसंख्येस ज्ञात व खासकरून अ-ज्ञात COVID-19 रूग्णांच्या मार्फत बाधित करणार व शेवटी तो नियमित कोरोना विषाणूंच्या रांगेत जाऊन बसणार.

एका विषाणूने नव्हे तर आपल्याच अपुऱ्या व जेमतेम आरोग्यव्यवस्थेने आपणास लॉकडाऊन केलेले आहे. आरोग्यव्यवस्थेसह आपल्या अर्थव्यवस्थेचे, राजकीयव्यवस्थेचे व इतर मुलभूत समाजव्यवस्थांचे नासलेपण कोरोनाने केवळ उघड केलेले आहे. या टोकाच्या अव्यवस्था एका मोठ्या व व्यापक अशा सामाजिक दुष्टचक्राची उपज आहेत. अतिशय वेगाने विज्ञानाचा वेध घेत उज्वल भविष्याकडे झेप घेण्यास सक्षम असलेल्या मानवाच्या पायात त्याच्या भांडवलकेंद्री, भ्रष्ट व मागास अशा राजकीय-सामाजिक-धार्मिक संस्थांनी बेड्या टाकलेल्या आहेत. या बेड्या शीघ्र तोडाव्या लागतील. निसर्गाची प्राथमिकता व संतुलन अबाधित राखत, आधुनिक मानवाच्या सृजनशक्तीशी एकरूपता साधू शकणाऱ्या व त्यास बळ देतील अशा विज्ञानवादी, प्रगतिशील व मानवकेंद्री समाज-व्यवस्था निर्माण कराव्या लागतील अन्यथा अनेक सुक्ष्मजीव हे रांगेत आहेतच.

2 प्रतिक्रिया

  1. डोळे उघडणारा व लोकांना भय मुक्त करत नेमकी विषाणुची ओळख परेड करवणारा आहे । यातून लोकांना ही यापासून आत्ता व भविष्यात आरोग्याला साथ कशी करायची व त्याची साथ कशी दूर करायची याचाही चांगला सल्लाच आहे । उद्या सर्व संपले म्हटले तरी आपल्या बरोबर धोका होऊ शकतो ।

प्रतिक्रिया द्या

कृपया आपली टिप्पणी द्या!
कृपया येथे आपले नाव प्रविष्ट करा